Heupartrose: de meest effectieve behandelmethoden volgens orthopedisten
De omvang van heupartrose in Nederland
Heupartrose is een aandoening waarbij het kraakbeen in het heupgewricht geleidelijk afneemt, waardoor de botten minder soepel langs elkaar bewegen en pijn, stijfheid en bewegingsbeperking ontstaan. 1 Ongeveer 25 procent van de mensen krijgt er in zijn leven mee te maken, en in 2007 waren er al meer dan 550.000 Nederlanders met de diagnose heupartrose. 2 Volgens voorspellingen van het RIVM in de Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2024 groeit de totale artrosegroep richting 2050 naar 3 miljoen mensen, wat bijna een verdubbeling is ten opzichte van 2022. 3
De maatschappelijke kosten zijn aanzienlijk. In 2019 werden de directe medische kosten voor knie- en heupartrose geschat op 1,1 miljard euro, waarvan 81 procent betrekking had op medisch specialistische zorg. 4 Jaarlijks worden in Nederland circa 30.000 heupprothesen geplaatst, tegen gemiddelde zorgkosten van 12.000 tot 18.000 euro per ingreep. 2 De piekleeftijd voor heupartrose ligt rond 78 tot 79 jaar, hoewel de aandoening ook op jongere leeftijd voorkomt bij mensen met eerdere gewrichtsblessures, overgewicht of genetische aanleg. 2
Diagnose: hoe orthopedisten heupartrose vaststellen
De diagnose heupartrose wordt primair gesteld op basis van klinisch onderzoek, waarbij de orthopedist de beweeglijkheid, pijnpunten en het looppatroon evalueert. 5 Een röntgenfoto toont kraakbeenverlies, gewrichtsversmalling en eventuele botuitgroei, ook wel osteofyten genoemd. Aanvullend onderzoek zoals MRI is doorgaans niet nodig, tenzij er twijfel bestaat over de oorzaak van de klachten. 5 Een evaluatie door het Zorginstituut Nederland in december 2025 liet zien dat de inzet van MRI bij conservatief behandelde patiënten met heupartrose de afgelopen jaren is afgenomen, wat wijst op een doelmatiger gebruik van beeldvormend onderzoek. 6
Typische klinische kenmerken bij heupartrose zijn pijn in de lies, bil of bovenbeen, startstijfheid bij opstaan of na rust, moeite met traplopen en verminderde endorotatie van de heup. 7 Nachtpijn treedt op in gevorderde stadia en geldt als een indicatie dat de aandoening verder is gevorderd. Vroegtijdige diagnose via klinische beoordeling is cruciaal voor optimale behandelplanning en prognose, aangezien vroege interventie progressie kan vertragen. 8
Conservatieve behandeling: fysiotherapie en oefentherapie
Internationale richtlijnen, waaronder de nieuwe 2025 Clinical Practice Guideline van Koc et al., gepubliceerd in het Journal of Orthopaedic and Sports Physical Therapy, beschouwen gerichte oefentherapie als de primaire behandeling bij milde tot matige heupartrose. 1 Fysiotherapie richt zich op het versterken van de spieren rondom het heupgewricht, het verbeteren van mobiliteit en het optimaliseren van looppatroon en houding. Het aantal sessies varieert sterk per persoon en ligt doorgaans tussen de 6 en 15 sessies, gespreid over enkele maanden. 9
Een voorbeeld van een gestructureerd oefenprogramma is het GLA:D-programma, waarbij fysiotherapeuten patiënten leren hoe zij veilig kunnen bewegen, spieren versterken en de belasting op de heup beter verdelen. 10 Uit een grote review van Teirlinck et al. (Erasmus MC, 2023) blijkt dat oefentherapie bewezen werkt tegen pijn en de functionele capaciteit van de heup verbetert. 2 De 2025-richtlijn benadrukt dat inconsistente trainingsdosering en een overmatig vertrouwen op passieve modaliteiten vermeden dienen te worden, omdat actieve therapie grotere en duurzamere voordelen oplevert. 1
Medicatie, injecties en aanvullende interventies
Pijnstilling via paracetamol of ontstekingsremmers zoals NSAID's is een standaard eerste stap om dagelijkse mobiliteit bij heupartrose te behouden. 5 Bij onvoldoende effect van orale medicatie kunnen intra-articulaire injecties worden overwogen. Gangbare opties zijn corticosteroïden voor ontstekingsremming, hyaluronzuur voor smering van het gewricht en PRP-therapie (plaatjesrijk plasma), die veelbelovende resultaten toont in klinische onderzoeken voor pijnreductie. 10 In Nederland worden injecties echter minder frequent ingezet dan in sommige andere landen, mede door de beperkingen van stepped care-beleid. 10
Aanvullende maatregelen omvatten het gebruik van loophulpmiddelen zoals een wandelstok, die de druk op het heupgewricht tijdens het lopen effectief verlichten, en orthopedische inlegzolen die de belastingsverdeling verbeteren. 8 Gewichtsreductie wordt door orthopedisten en fysiotherapeuten consistent aanbevolen als bewezen effectieve methode om de mechanische belasting op het gewricht te reduceren. 8 Patiënteducatie over het vermijden van zware piekbelasting en het aanpassen van dagelijkse activiteiten is eveneens een integraal onderdeel van het conservatieve behandelplan. 8
Chirurgische behandeling: de heupprothese
Wanneer conservatieve behandelingen onvoldoende verlichting bieden en de kwaliteit van leven ernstig is aangetast door aanhoudende pijn en mobiliteitsbeperkingen, is een totale heupprothese de meest effectieve ingreep. 11 Moderne heup- en knieprothesen functioneren gemiddeld 15 tot 20 jaar of langer, en internationale registraties bevestigen dat heupprothesen over het algemeen voorspelbaardere uitkomsten hebben dan knieprothesen vanwege de biomechanische eenvoud van het gewricht. 12 De ingreep wordt overwogen wanneer dagelijkse pijn structureel aanwezig is, ook in rust, en wanneer mobiliteit ernstig beperkt raakt. 12
Een veelgebruikte moderne operatietechniek is de directe anterieure benadering, ook wel anterior approach genoemd. Deze minimaal invasieve methode spaart de spieren rondom de heup, wat leidt tot doorgaans sneller herstel, minder postoperatieve pijn en een meer natuurlijke loopbeweging na de ingreep. 5 Het ziekenhuisverblijf bedraagt doorgaans één tot twee dagen, gevolgd door een revalidatieperiode. Risico's van de ingreep, zoals infectie, bloedprop, zenuwbeschadiging of de noodzaak van revisiechirurgie op langere termijn, worden standaard besproken in het vooroperatieve overleg met de orthopedisch chirurg. 12
Het stepped care model en de kloof in de praktijk
In Nederland is stepped care de officieel aanbevolen aanpak voor artrosezorg: patiënten beginnen met de minst intensieve behandeling en stromen pas door naar specialistische of chirurgische zorg als dat noodzakelijk is op basis van resultaten en behoeften. 3 Ondanks het in 2019 afgesproken doel van 75 procent kreeg in 2023 slechts 41 procent van de patiënten fysiotherapie voorafgaand aan het plaatsen van een heup- of knieprothese. 3 Bij koplopers in de sector is 95 procent als streefcijfer afgesproken, maar slechts 30 procent van de patiënten haalde dit in de praktijk. 3
Een analyse van de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) en ReumaNederland uit augustus 2025 concludeert dat de invoering van stepped care ver achterblijft bij de verwachting, ondanks breed draagvlak bij patiënten, zorgverleners en zorgverzekeraars. 3 Dit heeft directe gevolgen voor de toegankelijkheid en betaalbaarheid van de zorg, zeker gezien de verwachte verdubbeling van het aantal artrosepatiënten richting 2050. De eindrapportage van het project Regionale Artrosezorg door de lijnen (2026), een initiatief van de Nederlandse Orthopaedische Vereniging in samenwerking met onder andere het KNGF en de NVR, benadrukt dat regionale samenwerking tussen zorgverleners essentieel is om de stijgende zorgvraag op te vangen. 13
Risicofactoren, beperkingen en behandelkeuzes
Niet elke behandeling werkt voor iedereen, en de keuze voor een aanpak hangt af van meerdere variabelen: welk stadium de artrose heeft bereikt, de mate van pijn en bewegingsbeperking, de aanwezigheid van ontstekingsactiviteit, leeftijd en activiteitsniveau van de patiënt. 14 Bekende risicofactoren voor het ontwikkelen of versnellen van heupartrose zijn hogere leeftijd, vrouwelijk geslacht, genetische aanleg, overgewicht, eerdere heupblessures en slechtere algehele gezondheid. 7
Conservatieve behandelingen kennen beperkingen: ze kunnen de aandoening niet genezen en bieden bij gevorderde artrose onvoldoende functiewinst. Chirurgische ingrepen gaan op hun beurt gepaard met herstelperiodes, operatierisico's en bij jongere patiënten een grotere kans op revisiechirurgie door de langere belastingsduur van het implantaat. 12 De behandelaanpak dient daarom altijd te worden afgestemd op de individuele situatie, doelen en verwachtingen van de patiënt, in samenspraak met een orthopedisch chirurg of gespecialiseerde fysiotherapeut. 11
Bronnen
- Physiotutors.com - Heupartrose: De nieuwe 2025 klinische praktijkrichtlijn voor fysiotherapeuten
- Vitalicsport.com - Heuppijn: oorzaken, oefeningen en behandeling (complete gids 2026)
- NZa.nl - Verdubbeling artrosepatiënten in 2050 vraagt om andere keuzes (augustus 2025)
- Fysionieuws.nl - Stepped care en regionale verschillen in artrosezorg (augustus 2025)
- Hipsandknee.com - Heupartrose: Klachten, Diagnose en Heupprothese
- Zorginstituutnederland.nl - Evaluatie Passende zorg verbetertraject artrose van knie en heup (januari 2026)
- Stuvia.com / Hanzehogeschool - Samenvatting Richtlijn Artrose Heup-Knie (2025/26)
- Artrose-blog.nl - Behandeling van artrose: wat helpt en welke opties zijn er?
- Viefleven.nl - Hoeveel sessies fysiotherapie heb je nodig voor heupartrose?
- Artrose-blog.nl - Artrose heup injectie: pijn verlichten zonder operatie
- Zilverenkruis.nl - Behandeling bij coxartrose: wat kun je doen bij heupslijtage?
- Artrose-blog.nl - Heup- en knieprothese bij artrose: risico's en innovaties
- Orthopeden.org - Regionale Artrosezorg door de lijnen: Eindrapportage 2026
- Artrose-blog.nl - Heupartrose: symptomen, oorzaken en behandeling